Επίκτητος ο Απελεύθερος

Ο Σκλάβος

The Slave

Ο Επίκτητος γεννήθηκε σκλάβος. Καταγόταν από την Ιεράπολη, μια πόλη στην ανατολή, και κανείς δεν ξέρει τη χρονιά της γέννησής του, παρά μόνο ότι ήταν περίπου πενήντα χρόνια μετά Χριστόν. Ακόμη και το όνομά του δεν είναι πραγματικό όνομα. «Επίκτητος» σημαίνει «αγορασμένος» ή «αποκτημένος».

Epictetus was born a slave. He came from Hierapolis, a city in the east, and nobody knows the year of his birth, only that it was about fifty years after Christ. Even his name is not really a name. “Epictetus” means “bought” or “acquired”.

Ανήκε σε έναν πλούσιο άνδρα που ονομαζόταν Επαφρόδιτος, ο οποίος δούλευε για τον αυτοκράτορα Νέρωνα στη Ρώμη. Έτσι, ο σκλάβος μεγάλωσε στο επίκεντρο της εξουσίας: ωραία σπίτια, σημαντικοί καλεσμένοι και ατελείωτες συζητήσεις για χρήματα και εύνοια.

He belonged to a rich man called Epaphroditus, who worked for the emperor Nero in Rome. So the slave grew up in the middle of power: fine houses, important guests, and endless talk about money and favour.

Δεν ξέρουμε τι σκεφτόταν ο νεαρός σκλάβος σε εκείνο το σπίτι. Ξέρουμε όμως τι είπε αργότερα: ότι ένας άνθρωπος μπορεί να είναι σκλάβος στο σώμα και ελεύθερος στον νου, και ότι ισχύει και το αντίθετο. Πολλοί πλούσιοι Ρωμαίοι, έλεγε, ήταν σκλάβοι — των επιθυμιών τους, του φόβου τους και των διαθέσεων των κυρίων τους. Γνώριζε και τα δύο είδη σκλαβιάς από κοντά.

We do not know what the young slave thought about in that house. But we know what he said later: that a person can be a slave in the body and free in the mind, and that the opposite is true as well. Many rich Romans, he said, were slaves — of their appetites, their fear and their masters’ moods. He knew both kinds of slavery from close up.

Ακόμη και ως σκλάβος, έβρισκε χρόνο για να μελετά. Άκουγε τους φιλοσόφους που έδιναν διαλέξεις στη Ρώμη και δανειζόταν τα βιβλία τους. Ο κύριός του το επέτρεπε, ίσως επειδή ένας έξυπνος σκλάβος ήταν χρήσιμος, ή ίσως επειδή δεν το πρόσεχε. Εκείνα τα χρόνια, το αγόρι με το κακό πόδι έδωσε μια υπόσχεση στον εαυτό του: ό,τι κι αν συνέβαινε στο σώμα του, ο νους του θα ήταν δικός του.

Even as a slave, he found time to study. He listened to the philosophers who lectured in Rome, and he borrowed their books. His master allowed it, perhaps because a clever slave was useful, or perhaps because he did not notice. In those years the boy with the bad leg made himself a promise: no matter what happened to his body, his mind would be his own.

Ο Επίκτητος είχε ένα κακό πόδι και κούτσαινε. Μια ιστορία λέει ότι ο κύριός του κάποτε του έστριψε το πόδι για να τον πονέσει, αργά, για να δει τι θα έκανε ο σκλάβος. Ο Επίκτητος είπε ήσυχα: «Αν συνεχίσεις, θα μου σπάσεις το πόδι». Ο κύριος συνέχισε. Το πόδι έσπασε. Και ο Επίκτητος είπε: «Δεν σου είπα ότι θα έσπαγε;»

Epictetus had a bad leg, and he walked with a limp. One story says that his master once twisted the leg to hurt him, slowly, to see what the slave would do. Epictetus said, quietly: “If you go on, you will break my leg.” The master went on. The leg broke. And Epictetus said: “Did I not tell you that it would break?”

Δεν ξέρουμε αν η ιστορία είναι αληθινή. Δείχνει όμως ακριβώς αυτό που δίδασκε ο Επίκτητος σε όλη του τη ζωή: δεν μπορείς να ελέγξεις τι σου κάνουν οι άλλοι άνθρωποι. Μπορείς να ελέγξεις μόνο τι σκέφτεσαι εσύ γι’ αυτό και πώς απαντάς.

We do not know if the story is true. But it shows exactly what Epictetus taught all his life: you cannot control what other people do to you. You can only control what you think about it, and how you answer.