Epictetus de vrijgelatene

De slaaf

The Slave

Epictetus werd geboren als slaaf. Hij kwam uit Hierapolis, een stad in het oosten, en niemand weet in welk jaar hij werd geboren, alleen dat het ongeveer vijftig jaar na Christus was. Zelfs zijn naam is niet echt een naam. “Epictetus” betekent “gekocht” of “verworven”.

Epictetus was born a slave. He came from Hierapolis, a city in the east, and nobody knows the year of his birth, only that it was about fifty years after Christ. Even his name is not really a name. “Epictetus” means “bought” or “acquired”.

Hij behoorde toe aan een rijke man genaamd Epaphroditus, die voor keizer Nero in Rome werkte. Zo groeide de slaaf op te midden van de macht: fraaie huizen, belangrijke gasten en eindeloze gesprekken over geld en gunsten.

He belonged to a rich man called Epaphroditus, who worked for the emperor Nero in Rome. So the slave grew up in the middle of power: fine houses, important guests, and endless talk about money and favour.

We weten niet waar de jonge slaaf in dat huis aan dacht. Maar we weten wel wat hij later zei: dat een mens een slaaf kan zijn in het lichaam en vrij in de geest, en dat het tegenovergestelde ook waar is. Veel rijke Romeinen, zo zei hij, waren slaven — van hun verlangens, hun angst en de grillen van hun meesters. Hij kende beide soorten slavernij van dichtbij.

We do not know what the young slave thought about in that house. But we know what he said later: that a person can be a slave in the body and free in the mind, and that the opposite is true as well. Many rich Romans, he said, were slaves — of their appetites, their fear and their masters’ moods. He knew both kinds of slavery from close up.

Zelfs als slaaf vond hij tijd om te studeren. Hij luisterde naar de filosofen die in Rome doceerden, en hij leende hun boeken. Zijn meester stond het toe, misschien omdat een slimme slaaf nuttig was, of misschien omdat hij het niet merkte. In die jaren deed de jongen met het slechte been zichzelf een belofte: wat er ook met zijn lichaam zou gebeuren, zijn geest zou van hemzelf zijn.

Even as a slave, he found time to study. He listened to the philosophers who lectured in Rome, and he borrowed their books. His master allowed it, perhaps because a clever slave was useful, or perhaps because he did not notice. In those years the boy with the bad leg made himself a promise: no matter what happened to his body, his mind would be his own.

Epictetus had een slecht been en hij liep mank. Een verhaal vertelt dat zijn meester zijn been eens verdraaide om hem pijn te doen, langzaam, om te zien wat de slaaf zou doen. Epictetus zei rustig: “Als u doorgaat, breekt u mijn been.” De meester ging door. Het been brak. En Epictetus zei: “Heb ik u niet gezegd dat het zou breken?”

Epictetus had a bad leg, and he walked with a limp. One story says that his master once twisted the leg to hurt him, slowly, to see what the slave would do. Epictetus said, quietly: “If you go on, you will break my leg.” The master went on. The leg broke. And Epictetus said: “Did I not tell you that it would break?”

We weten niet of het verhaal waar is. Maar het laat precies zien wat Epictetus zijn hele leven doceerde: je kunt niet bepalen wat andere mensen je aandoen. Je kunt alleen bepalen wat je erover denkt en hoe je antwoordt.

We do not know if the story is true. But it shows exactly what Epictetus taught all his life: you cannot control what other people do to you. You can only control what you think about it, and how you answer.