Nàng công chúa hay con hổ?

Nàng công chúa hay con hổ?

The Lady, or the Tiger?

Vào thời xa xưa có một vị vua bán khai, người có những ý tưởng tuy đã phần nào được mài giũa và tôi luyện bởi sự tiến bộ của các láng giềng La Tinh xa xôi, nhưng vẫn còn bao la, hoa mỹ và phóng túng, đúng như nửa phần bán khai trong con người ông.

In the very olden time there lived a semi-barbaric king, whose ideas, though somewhat polished and sharpened by the progressiveness of distant Latin neighbors, were still large, florid, and untrammeled, as became the half of him which was barbaric.

Ông là người có trí tưởng tượng dồi dào, đồng thời sở hữu quyền uy không thể cưỡng lại đến mức, theo ý muốn của mình, ông biến những ý tưởng kỳ lạ đa dạng thành hiện thực. Ông rất hay tự trò chuyện với chính mình, và một khi ông cùng bản thân đã đồng thuận về điều gì, điều đó lập tức được thực thi.

He was a man of exuberant fancy, and, withal, of an authority so irresistible that, at his will, he turned his varied fancies into facts. He was greatly given to self-communing, and, when he and himself agreed upon anything, the thing was done.

Khi mọi thành viên trong hệ thống gia đình và chính trị của ông vận hành êm ả theo quỹ đạo đã định, tính khí ông rất điềm đạm và hòa nhã; nhưng mỗi khi có một trục trặc nhỏ, và vài thiên thể lệch khỏi quỹ đạo của chúng, ông lại càng điềm đạm và hòa nhã hơn, bởi không có gì làm ông hài lòng bằng việc uốn thẳng những chỗ cong queo và san bằng những nơi gồ ghề.

When every member of his domestic and political systems moved smoothly in its appointed course, his nature was bland and genial; but, whenever there was a little hitch, and some of his orbs got out of their orbits, he was blander and more genial still, for nothing pleased him so much as to make the crooked straight and crush down uneven places.

Trong số những quan niệm vay mượn giúp tính bán khai của ông bớt đi một nửa có đấu trường công cộng, nơi mà qua những màn phô diễn lòng dũng cảm của con người và mãnh thú, tâm trí của các thần dân được tôi luyện và khai hóa.

Among the borrowed notions by which his barbarism had become semified was that of the public arena, in which, by exhibitions of manly and beastly valor, the minds of his subjects were refined and cultured.

Nhưng ngay cả ở đây, trí tưởng tượng dồi dào và man dã ấy vẫn tự khẳng định mình.

But even here the exuberant and barbaric fancy asserted itself.

Đấu trường của nhà vua được dựng lên không phải để dân chúng có cơ hội lắng nghe những lời ca thán của các võ sĩ giác đấu sắp lâm chung, cũng không phải để họ chứng kiến hồi kết không thể tránh khỏi của cuộc xung đột giữa các quan điểm tôn giáo và những hàm răng đói khát, mà vì những mục đích thích hợp hơn nhiều nhằm mở rộng và phát triển năng lực tinh thần của thần dân.

The arena of the king was built, not to give the people an opportunity of hearing the rhapsodies of dying gladiators, nor to enable them to view the inevitable conclusion of a conflict between religious opinions and hungry jaws, but for purposes far better adapted to widen and develop the mental energies of the people.

Đấu trường vòng tròn rộng lớn này, với những dãy khán đài bao quanh, những căn hầm bí ẩn và những lối đi khuất tầm mắt, là một công cụ thực thi công lý thơ mộng, nơi tội ác bị trừng phạt, hay đức hạnh được tưởng thưởng, bởi những phán quyết của một sự ngẫu nhiên vô tư và liêm khiết.

This vast amphitheater, with its encircling galleries, its mysterious vaults, and its unseen passages, was an agent of poetic justice, in which crime was punished, or virtue rewarded, by the decrees of an impartial and incorruptible chance.

Khi một thần dân bị cáo buộc một tội lỗi đủ quan trọng để khiến nhà vua lưu tâm, một thông báo công khai được đưa ra rằng vào một ngày ấn định, số phận của bị cáo sẽ được định đoạt tại đấu trường của nhà vua, một công trình hoàn toàn xứng đáng với danh xưng của nó, bởi lẽ dù hình thức và đồ án được vay mượn từ phương xa, mục đích của nó lại bắt nguồn duy nhất từ bộ não của con người này, một vị vua từ đầu đến chân, người không chịu phụ thuộc vào bất kỳ truyền thống nào ngoài những điều làm thỏa mãn ý thích của mình, và là người ghép vào mọi hình thức tư tưởng cùng hành động nhân loại mà ông tiếp nhận sự phát triển phong phú của chủ nghĩa lý tưởng bán khai của mình.

When a subject was accused of a crime of sufficient importance to interest the king, public notice was given that on an appointed day the fate of the accused person would be decided in the king’s arena, a structure which well deserved its name, for, although its form and plan were borrowed from afar, its purpose emanated solely from the brain of this man, who, every barleycorn a king, knew no tradition to which he owed more allegiance than pleased his fancy, and who ingrafted on every adopted form of human thought and action the rich growth of his barbaric idealism.