Kẻ ngủ say của phố San Gregorio

Đôi tay buổi sớm

Morning Hands

Vào lúc bảy giờ kém mười, Via San Gregorio Armeno vẫn chỉ là một con ngõ bình thường như bao con ngõ khác ở Naples: mặt đường lát đá ướt sũng, một chiếc xe tải nổ máy chờ trước tiệm bánh, và những cánh cửa cuốn lục tục kéo lên như từng mí mắt. Chỉ khi các thương nhân từ Nhật Bản và Munich gửi danh sách tới, cùng những chuyến xe buýt đầu tiên đổ về, con ngõ mới lại trở thành điều nó vốn là suốt nhiều thế kỷ: một xưởng chế tác duy nhất trải dài, nơi những mục đồng, bầy cừu, thợ làm bánh pizza và các Giáo hoàng bằng đất sét đứng ngay ngắn trên giá, lặng lẽ dõi nhìn người qua lại.

At ten to seven the Via San Gregorio Armeno was still a lane like any other in Naples: wet paving, a delivery van idling in front of the baker’s, and shutters going up one after another like eyelids. Only when the dealers from Japan and Munich sent their lists and the first coaches arrived, would the lane become again what it had been for centuries: one long workshop in which shepherds, sheep, pizza makers and popes made of clay stood on shelves and looked back at you.

Concetta Esposito uống cà phê theo cái cách bà vẫn uống hai năm nay: đứng tại quầy quán bar của Peppe, hai bàn tay ôm chặt lấy tách con như thể đang run vì rét. Bà chẳng hề rét. Bàn tay phải run rẩy tồi tệ nhất vào buổi sáng, một cơn chấn nhịp nhàng, khẽ khàng mà người ta khó lòng nhận ra khi tay buông thõng, nhưng lại hiện rõ mồn một ngay khi bà định làm bất cứ việc gì. Tay trái bèn giữ chặt lấy tay phải. Peppe, người quen biết bà suốt bốn mươi năm, vì thế chẳng bao giờ rót cà phê đầy đến miệng tách và cũng chẳng một lần gặng hỏi lý do.

Concetta Esposito drank her coffee the way she had drunk it for two years: at the counter of Peppe’s bar, both hands wrapped round the little cup as if she were cold. She was not cold. Her right hand trembled worst in the morning, a fine, even tremor that you could not see while the hand lay still and could not miss the moment it was asked to do something. The left hand held the right one steady. Peppe, who had known her for forty years, never filled the cup to the brim for that reason and never asked why.

Bà năm mươi tám tuổi, vóc người đẫy đà với bờ vai vững chãi và khuôn mặt tròn trịa, điềm tĩnh; gương mặt ấy từng sống tiếp trên hơn chục hang đá máng cỏ trong hình hài người phụ nữ giặt giũ hay bà bán hàng ngoài chợ. Từ năm mười hai tuổi, bà đã bắt đầu vẽ đầu tượng tại Bottega Esposito, nơi có cánh cửa màu xanh đối diện cổng vào nhà thờ. Cha bà, ông Vincenzo, đã mở Bottega vào năm 1961. Sáu năm sau ngày ông mất, tấm ảnh của ông vẫn treo trang trọng phía trên quầy thu ngân, và các nhà buôn khi nâng những gương mặt tượng trên tay vẫn tấm tắc bảo nhau: Đây chính là bàn tay của nhà Esposito.

She was fifty-eight, with strong shoulders and a broad, calm face that already lived on in more than a dozen cribs as the face of a washerwoman or a market woman, and since the age of twelve she had painted the heads of the figures in the Bottega Esposito, whose blue door stood opposite the entrance of the church. Her father Vincenzo had opened the Bottega in 1961. Six years after his death his photograph still hung above the till, and the dealers still said, when they took the faces in their hands: that is the Esposito hand.

“Nóng quá đấy,” một người cất tiếng cạnh bà. Don Ciro Mazzella, bảy mươi bảy tuổi, sáu mươi năm qua là ông chủ của tiệm “Mazzella dal 1921” phía đối diện bên kia ngõ, đang đứng quay lưng vào quầy ngắm nhìn phố xá chứ không nhìn bà. “Cà phê ở đây nóng quá đối với những bàn tay, này Concetta. Xưa nay lúc nào cũng thế.”

“Too hot,” said someone beside her. Don Ciro Mazzella, seventy-seven, for sixty years the man behind “Mazzella since 1921” on the other side of the lane, stood with his back to the counter and looked at the street, not at her. “The coffee here is too hot for hands, Concetta. It always was.”

Bà đặt chiếc tách xuống thật cẩn thận bằng cả hai tay, và tiếng lách cách khe khẽ chạm vào đĩa lót nghe như một lời thú tội. Suốt bốn mươi năm, Ciro chưa từng nhìn bà bằng ánh mắt hòa nhã, và lúc này cũng chẳng khác. Ông từng gọi cha bà là kẻ học đòi nửa mùa và gọi bà là Đức Mẹ lề mề, và trong con ngõ này chẳng ai dại gì đặt cược rằng ông sẽ giữ im lặng trước một điều có lợi cho bản thân. Ông trả tiền ly espresso, chạm nhẹ vào vành mũ rồi sải bước sang cửa hàng của mình, không một lần ngoái lại.

She put the cup down, carefully, with both hands, and the faint clink on the saucer sounded to her like a confession. In forty years Ciro had never looked at her kindly, and he did not do so now. He had called her father a dilettante and her a Madonna of slowness, and nobody in the lane would have bet that he could keep quiet about anything that served him. He paid for his espresso, touched his hat, and walked across to his shop without looking back.