Słowo do Ameryki

Taryfa

The Tariff

W roku 1909 słowo do Ameryki kosztowało tyle, ile wyrobnik na wyspie Faial zarabiał w trzy dni. Nie napisano tego tak na emaliowanej tablicy nad okienkiem Azores & Atlantic Telegraph Company w Horcie – tam kwotę podano w reasach. Jednak Inês Goulart, która od szesnastu lat siedziała pod tą tablicą, była w całym budynku jedyną osobą regularnie przeliczającą opłatę na dniówki. Anglicy na pierwszym piętrze liczyli w funtach. Siedzieli tam, by przesyłać z kontynentu na kontynent kursy giełdowe, meldunki okrętowe i zaręczyny hamburskich armatorów, na dnie morza przed Hortą schodziły się bowiem kable łączące Europę z Ameryką, a wyspa, niemająca nic prócz wiatru, wielorybów i dobrego portu, leżała niczym węzeł na samym środku linii.

In the year 1909 one word to America cost as much as a day labourer on the island of Faial earned in three days. That was not how it was put on the enamel board above the counter of the Azores & Atlantic Telegraph Company in Horta, where it was put in réis, but Inês Goulart, who had sat beneath that board for sixteen years, was the only person in the building who regularly converted the price into labourers’ wages. The Englishmen on the first floor reckoned in pounds. They sat up there to pass stock prices, shipping reports and the engagements of Hamburg shipowners from one continent to the other, for on the seabed off Horta the cables between Europe and America met, and the island, which owned nothing but wind, whales and a good harbour, lay like a knot in the middle of the line.

Okienko na parterze stanowiło ustępstwo na rzecz miejscowych. Posadzono przy nim kobietę, bo kobiecie płaciło się połowę, a wybrano tę właśnie, ponieważ czytała w trzech językach i nikt nie robił na niej wrażenia, ani kapitanowie, ani wdowy.

The counter on the ground floor was a concession to the locals. It had been given to a woman because a woman cost half as much, and to this woman because she read three languages and was impressed by nobody, neither by captains nor by widows.

Połowa synów z Faial mieszkała wówczas w New Bedford w stanie Massachusetts, gdzie najpierw pływali na wielorybnikach, a teraz stali przy krosnach w fabrykach bawełny. Przysyłali pieniądze, a matki chciały wiedzieć, czy dotarły i czy synowie wciąż żyją. List szedł miesiąc. Telegram – godzinę, lecz licząc z adresem, kosztował tydzień pracy lub więcej.

Half the sons of Faial were living at that time in New Bedford, Massachusetts, where they had first manned the whaling ships and now stood at the looms of the cotton mills. They sent money, and their mothers wanted to know whether it had arrived and whether they were still alive. A letter took a month. A telegram took an hour and, the address included, a week’s work or more.

Zimą 1901 roku przed okienkiem stanęła pewna wdowa z Cedros, ściskając w dłoni pieniądze na dwa słowa; chciała powiadomić syna, że przekaz nadszedł, dach załatano i do Wielkanocy nie musi już nic przysyłać. Inês spojrzała na monety, potem na kobietę, i poradziła jej napisać do syna najbliższą pocztą. Miała w liście wyjaśnić, że odtąd figos , figi, będą znaczyć dokładnie to zdanie. Przeciw figom nikt nic nie ma. Wdowa uznała to za czary i opowiedziała siostrze.

In the winter of 1901 a widow from Cedros had stood at the counter with the money for two words in her hand, wanting to tell her son that his remittance had come, the roof was mended and he need send nothing more before Easter. Inês had looked at the coins, then at the woman, and had advised her to write the son a letter by the next post. It should say that figos , figs, would from now on mean exactly that sentence. Nobody had anything against figs. The widow had taken it for witchcraft and told her sister.

Osiem lat później pod okienkiem leżała czarna księga handlowa z trzystoma dziewięcioma wpisami, a druga, słowo w słowo taka sama, znajdowała się w New Bedford u pana Bettencourta, zaopatrzyciela statków z Pico, którego Inês nigdy nie widziała na oczy, a z którym od ośmiu lat korespondowała tonem zazwyczaj rezerwowanym przez ludzi na potrzeby małżeństwa. Miał zarejestrowany adres skrótowy, a cała reszta należała do księgi. Figos : Pieniądze dotarły. Chuva , deszcz: Na razie nic nie przysyłaj. Telhado , dach: Potrzebujemy pieniędzy, i to szybko. Atum , tuńczyk: Chłopiec, zdrowy. Sardinha : Dziewczynka, zdrowa – co u matek córek nieustannie wywoływało protesty, zbywane przez Inês uwagą, że to nie ona ustala taryfę. Nazwisko i słowo, gotowe. To, co płynęło głębinami oceanu, wyglądało jak zamówienie niezwykle roztargnionego warzywniaka.

Eight years later there lay under the counter a black ledger with three hundred and nine entries, and a second one, identical word for word, stood in New Bedford with Senhor Bettencourt, a ship’s chandler from Pico whom Inês had never seen and with whom she had corresponded for eight years in a tone other people save for marriage. He had a registered short address, and everything else was the book’s business. Figos : the money has come. Chuva , rain: send nothing for now. Telhado , roof: we need money, and soon. Atum , tuna: a boy, healthy. Sardinha : a girl, healthy, which had repeatedly led to protests from the mothers of daughters, whom Inês met with the remark that she did not set the tariff. Name and word, done. What ran through the deep sea read like the order of a very absent-minded greengrocer.

Na górze przy aparatach siedzieli ludzie z Kornwalii i podawali te słowa dalej, jak podaje się węgiel. Główny telegrafista spytał kiedyś, czy Portugalczycy w ogóle jedzą cokolwiek innego. Natomiast Bettencourt i ona z każdą pocztą – co trwało nie miesiąc, lecz dwa w obie strony – spierali się o każdy nowy wpis: czy dla chłopa chuva nie oznacza raczej czegoś pomyślnego, czy można ufać słowu z Pico, czy vinho ma oznaczać wesele, czy chrzciny. O vinho nie potrafili dojść do zgody przez niemal cały rok.

Upstairs at the instruments sat men from Cornwall who passed these words along the way one passes along coal. The chief telegraphist had once asked whether the Portuguese ate anything else at all. She and Bettencourt, on the other hand, quarrelled by every post, which took not one month but two there and back, over each new entry: whether chuva did not rather mean something good to a farmer, whether a word from Pico could be trusted, whether vinho should stand for a wedding or for a christening. Over vinho they had failed to agree for almost a year.