Bài toán phòng giam số 13

I

I

Hầu hết các chữ cái còn lại trong bảng chữ cái sau tên Augustus S. F. X. Van Dusen đều được ông thu về dần trong sự nghiệp khoa học lừng lẫy của mình, và vì chúng đạt được một cách xứng đáng nên được gắn thêm vào cuối tên. Vì thế, cái tên của ông, cùng với tất cả những gì đi kèm, là một công trình đồ sộ đáng kinh ngạc. Ông là Ph.D., LL.D., F.R.S., M.D. và M.D.S. Ông còn có một số danh hiệu khác nữa, mà chính ông cũng không nói rõ là gì, do nhiều viện giáo dục và khoa học nước ngoài công nhận tài năng của ông.

Practically all those letters remaining in the alphabet after Augustus S. F. X. Van Dusen was named were afterward acquired by that gentleman in the course of a brilliant scientific career, and, being honorably acquired, were tacked on to the other end. His name, therefore, taken with all that belonged to it, was a wonderfully imposing structure. He was a Ph.D., an LL.D., an F.R.S., an M.D., and an M.D.S. He was also some other things—just what he himself couldn’t say—through recognition of his ability by various foreign educational and scientific institutions.

Về ngoại hình, ông cũng gây ấn tượng không kém tên gọi. Ông gầy, đôi vai mỏng hơi rủ xuống như vai của người học trò, và khuôn mặt cạo nhẵn tái nhợt vì cuộc sống thu mình, ít vận động. Mắt ông lúc nào cũng nheo lại một cách khó gần, đó là cái nheo mắt của người chuyên nghiên cứu những điều nhỏ bé. Khi nhìn thấy được qua cặp kính dày, mắt ông chỉ là hai khe nhỏ màu xanh nhạt, long lanh nước. Nhưng phía trên đôi mắt là nét nổi bật nhất của ông: một vầng trán cao và rộng, gần như bất thường, phủ lên trên là mái tóc vàng dày và rối. Tất cả những điều đó khiến ông có một vẻ riêng kỳ lạ, gần như quái dị.

In appearance he was no less striking than in nomenclature. He was slender with the droop of the student in his thin shoulders and the pallor of a close, sedentary life on his clean-shaven face. His eyes wore a perpetual, forbidding squint—the squint of a man who studies little things—and when they could be seen at all through his thick spectacles, were mere slits of watery blue. But above his eyes was his most striking feature. This was a tall, broad brow, almost abnormal in height and width, crowned by a heavy shock of bushy, yellow hair. All these things conspired to give him a peculiar, almost grotesque, personality.

Giáo sư Van Dusen có gốc Đức xa xưa. Qua nhiều thế hệ, tổ tiên ông đã nổi tiếng trong khoa học; ông là kết quả hợp lý của dòng họ đó, một bộ óc bậc thầy. Trước hết và trên hết, ông là một nhà logic học. Ít nhất ba mươi lăm năm trong khoảng nửa thế kỷ cuộc đời, ông chỉ dành để chứng minh rằng hai với hai luôn bằng bốn, trừ những trường hợp đặc biệt, khi chúng bằng ba hoặc năm, tùy từng trường hợp. Ông dựa vào nguyên lý chung rằng mọi thứ đã bắt đầu thì phải đi đến đâu đó, và ông có thể đem sức mạnh tư duy tập trung của cha ông để giải quyết một vấn đề đã cho. Tiện thể xin nói thêm rằng giáo sư Van Dusen đội mũ cỡ số 8.

Professor Van Dusen was remotely German. For generations his ancestors had been noted in the sciences; he was the logical result, the master mind. First and above all he was a logician. At least thirty-five years of the half-century or so of his existence had been devoted exclusively to proving that two and two always equal four, except in unusual cases, where they equal three or five, as the case may be. He stood broadly on the general proposition that all things that start must go somewhere, and was able to bring the concentrated mental force of his forefathers to bear on a given problem. Incidentally it may be remarked that Professor Van Dusen wore a No. 8 hat.

Người đời chỉ nghe loáng thoáng về giáo sư Van Dusen với cái tên Cỗ Máy Biết Nghĩ. Đó là biệt danh báo chí đặt cho ông vào dịp ông có một cuộc thi đấu cờ vua đáng chú ý; khi đó ông đã chứng tỏ rằng một người chưa từng biết cờ, nhờ sức mạnh của logic tất yếu, vẫn có thể đánh bại một nhà vô địch đã dành cả đời nghiên cứu môn này. Cỗ Máy Biết Nghĩ! Có lẽ cái tên ấy mô tả ông đúng hơn mọi chữ cái danh dự, vì ông trải qua hết tuần này đến tháng khác trong phòng thí nghiệm nhỏ biệt lập của mình, nơi đã đưa ra những ý tưởng làm các đồng nghiệp khoa học choáng váng và khuấy động sâu sắc cả thế giới.

The world at large had heard vaguely of Professor Van Dusen as The Thinking Machine. It was a newspaper catch-phrase applied to him at the time of a remarkable exhibition at chess; he had demonstrated then that a stranger to the game might, by the force of inevitable logic, defeat a champion who had devoted a lifetime to its study. The Thinking Machine! Perhaps that more nearly described him than all his honorary initials, for he spent week after week, month after month, in the seclusion of his small laboratory from which had gone forth thoughts that staggered scientific associates and deeply stirred the world at large.