Rekin z nogami

Wtorek

Tuesday

Rekin miał nogi. Była to pierwsza wieść w tym tygodniu, a Kwabena Asare, który malował plakaty filmowe od trzydziestu jeden lat, przyjął ją jak stolarz wymiar deski: bez zdziwienia, z kiwnięciem głowy, z ołówkiem już wetkniętym za ucho. „Dwie nogi” – powtórzył. „Nie cztery?”

The shark had legs. That was the first piece of news this week, and Kwabena Asare, who had been painting film posters for thirty-one years, took it in the way a carpenter takes the measure of a board: without surprise, with a nod, the pencil already behind his ear. “Two legs,” he repeated. “Not four?”

„Dwie” – powiedziała Grace Tetteh. „Rekin z czterema nogami byłby zwierzęciem. Z dwiema jest mężczyzną, który ma zamiar coś zrobić”. Siedziała jak w każdy wtorek na odwróconym wiadrze po farbie obok jego sztalugi, z torebką na kolanach, i opowiadała film na nadchodzący tydzień tak, jak zawsze to robiła: nie samymi słowami, lecz obiema rękami, ramionami, głosem, który przy kapitanie stawał się niski, a przy jego żonie wysoki, oraz z pauzami, w których słychać było szum fal. Film nosił tytuł Deep Water Terror . Płyta DVD leżała między nimi na stole, obok tubek z farbą, i żadne z nich na nią nie patrzyło.

“Two,” said Grace Tetteh. “A shark with four legs would be an animal. With two he is a man who has something in mind.” She sat, as she did every Tuesday, on the upturned paint bucket beside his easel, her handbag on her knees, and told the film for the coming week the way she always told it: not with words alone but with both hands, with her shoulders, with a voice that went deep for the captain and high for his wife, and with pauses in which you could hear the surf. The film was called Deep Water Terror . The DVD lay between them on the table, next to the tubes, and neither of them looked at it.

Jego szopa stała za wideohalą Boatenga w Bantama, dzielnicy Kumasi, gdzie pachniało węglem drzewnym, dieslem i olejem ze smażonych plantanów. Dach z blachy falistej śpiewał przy każdym podmuchu wiatru, a na ścianach wisiały plakaty z minionych tygodni, susząc się lub z przyzwyczajenia: malowane na rozciętych workach po mące, dziewięćdziesiąt na sto czterdzieści centymetrów, farbami olejnymi z puszek, w kolorach, jakich nie było w żadnym filmie. Lew z koroną z płomieni. Kobieta prowadząca helikopter na smyczy niczym psa. Ponad półtora tysiąca sztuk, a każda z nich wisiała w któryś piątek nad drzwiami sali.

His shed stood behind Boateng’s video hall in Bantama, a district of Kumasi that smelled of charcoal, diesel and frying plantain. The corrugated roof sang at every gust of wind, and on the walls hung the posters of past weeks, to dry or out of habit: painted on flour sacks cut open, ninety by one hundred and forty centimetres, in oil from tin cans, in colours that existed in no film. A lion with a crown of flames. A woman leading a helicopter on a lead like a dog. More than fifteen hundred of them, and every one had hung over the door of the hall on a Friday.

Nie widział żadnego z tych filmów. W pierwszym roku owszem; siadał wtedy jeszcze w ostatnim rzędzie, po czym wiernie malował to, co pojawiło się na ekranie: mężczyznę w samochodzie przed domem, a plakat wisiał potem smętnie jak mokre pranie – nikt się przed nim nie zatrzymywał. Grace przyglądała mu się przez dłuższą chwilę. „Malujesz to, co tam jest” – powiedziała. „Ludzie płacą za to, co czują”. W kolejny wtorek po raz pierwszy opowiedziała mu film i od tamtej pory w wieczór seansu nie siadał już na sali, lecz na stołku za ścianą, oparty plecami o blachę falistą, słuchając tylko filmu: wystrzałów, muzyki, a ponad tym wszystkim – Grace.

He had never seen any of these films. In the first year he had, back then he still sat in the last row and afterwards faithfully painted what had been on the screen, a man in a car in front of a house, and the poster had hung there like wet washing: nobody had stopped in front of it. Grace had looked at it for a long time. “You paint what is there,” she had said. “People pay for what they feel.” The following Tuesday she had told him a film for the first time, and ever since, on the evening of the screening he had not sat in the hall but on a stool behind the wall, his back against the corrugated iron, and only listened to the film: the shots, the music and, above them, Grace.

Grace była narratorką w hali. Stała po lewej stronie telewizora, w mroku, z mikrofonem w dłoni, i opowiadała cały film na żywo w języku twi, odgrywając wszystkie role, w tym krzyki. Ludzie przychodzili ze względu na nią; same filmy można było dostać na każdym targu za parę cedi. Nikt nigdy nie widział jej przy tym wyraźnie, a jej to odpowiadało, jak mówiła. Twarz się zużywa, głos – nie.

Grace was the hall’s narrator. She stood to the left of the television, in the dark, a microphone in her hand, and spoke the whole film over it in Twi, all the parts, the screams as well. People came for her sake; the films themselves were on sale at every market for a few cedis. Nobody had ever really seen her there, and that suited her, she said. A face wore out, a voice did not.

To, co mówiła, nie zawsze zgadzało się z opisem na okładce. Pewnego razu z filmu dokumentalnego o kaszalotach zrobiła melodramat ze sceną zazdrości między dwoma samcami, a widzowie z sali jeszcze tygodniami spierali się na ulicy o to, który z nich miał rację. Kwabena przeniósł ten spór na plakat: dwa wieloryby z pierścieniem między zębami. Stał się jednym z jego najlepszych dzieł i nigdy nie potrafiłby powiedzieć, czy to wieloryb, czy Grace prowadziła wtedy jego rękę.

What she told did not always agree with what was written on the cover. Once she had turned a documentary about sperm whales into a love drama, with a scene of jealousy between two bulls, and weeks later the hall was still arguing in the street about which of the two had been in the right. Kwabena had put the quarrel on a poster: two whales, a ring between their teeth. It had turned out to be one of his best, and he could never have said whether it was the whale or Grace who had guided his hand.