Hamulec ze stacji San Rafael

List w szufladzie

The Letter in the Drawer

Kolejka linowo-terenowa San Rafael miała sto dwanaście lat, trzydzieści jeden metrów wysokości i stanowiła najkrótsze połączenie między portem w Valparaíso a dzielnicą na wzgórzu. Dwa drewniane wagony wisiały na jednej linie: jeden jechał w górę, podczas gdy drugi zjeżdżał w dół, a w połowie trasy, na mijance, pozdrawiały się skrzypieniem, które potrafiło naśladować każde dziecko w okolicy.

The funicular of San Rafael was a hundred and twelve years old, thirty-one metres high, and the shortest link between the harbour of Valparaíso and the neighbourhood on the hill. Two wooden cabins hung from a single cable; one went up while the other slid down, and halfway along the track, at the passing place, they greeted each other with a squeak that every child in the neighbourhood could imitate.

Zbudował ją szwajcarski inżynier, który nigdy nie był w Chile i przesłał swoje plany na papierze z dopiskiem, że Valparaíso to „miasto dla kóz i optymistów”. Od tamtej pory kolejka przetrwała dwa trzęsienia ziemi, pożar i – jak mawiali mieszkańcy dzielnicy – siedmiu burmistrzów, co miało być znacznie trudniejsze.

It had been built by a Swiss engineer who had never been to Chile and had sent his plans on paper with the remark that Valparaíso was “a city for goats and optimists”. Since then the railway had survived two earthquakes, a fire and, as people in the neighbourhood said, seven mayors, which had been far more difficult.

Don Rodrigo Maldonado obsługiwał kolejkę od trzydziestu jeden lat – po roku na każdy metr, jak mawiał, kiedy był w dobrym humorze. Zdarzało się to rzadko. Miał sześćdziesiąt jeden lat, kolana, które podczas mgły skrzypiały jak zardzewiałe zawiasy, oraz list w szufladzie górnej stacji, napisany sześć lat wcześniej. „Niniejszym składam rezygnację”, głosił tekst, a pod nim widniało jego nazwisko, nakreślone pismem, które uważał za urzędowe.

Don Rodrigo Maldonado had operated the railway for thirty-one years, one year for every metre, as he liked to say when he was in the mood. That rarely happened. He was sixty-one, had knees that sounded like rusty hinges in the fog, and a letter in the drawer of the top station that he had written six years ago. “I hereby declare my resignation,” it said, and beneath it, in handwriting he considered official, his name.

Nigdy nie wysłał tego listu, bo znał odpowiedź. Trzykrotnie składał wypowiedzenie ustnie i trzykrotnie władze miasta odpowiadały mu to samo: chętnie pozwolą mu odejść, gdy tylko znajdzie się ktoś, kto potrafi obsługiwać kolejkę. Kto jednak chciałby za pensję ledwo starczającą na czynsz budzić maszynę z 1912 roku codziennie o kwadrans po szóstej rano? Nikt się nie zgłaszał. Don Rodrigo pracował dalej, a w jego szufladzie list czekał niczym paszport, którego nigdy się nie używa.

He had never sent it, because he knew the answer. Three times he had resigned by word of mouth, and three times the city administration had told him the same thing: they would gladly let him go as soon as someone was found who could operate the railway. But who would want to wake a machine from 1912 every morning at a quarter past six for a wage that barely covered the rent? Nobody applied. Don Rodrigo kept working, and in his drawer the letter waited like a passport one never uses.

W ten majowy wtorek nad portem unosiła się mgła, a kobieta z teczką, wchodząc do dolnej stacji, miała na płaszczu ciemne krople. Przedstawiła się jako Marisol Vidal, inżynier z miejskiego wydziału budownictwa, i położyła na stole pismo. Było krótkie. Kolejka linowo-terenowa San Rafael zostanie jeszcze dzisiaj poddana pełnej kontroli bezpieczeństwa. Jeśli nie przejdzie próby hamulców, jej eksploatacja ma zostać natychmiast wstrzymana.

On this Tuesday in May there was fog over the harbour, and when the woman with the folder entered the bottom station, there were dark drops on her coat. She introduced herself as Marisol Vidal, an engineer from the city’s building department, and put a letter on the table. It was short. The funicular of San Rafael would undergo a complete safety inspection that very day. If it failed the brake test, operation was to be suspended with immediate effect.

Don Rodrigo przeczytał to zdanie dwa razy i coś drgnęło na jego twarzy – coś, czego Marisol nie potrafiłaby później opisać. To nie było przerażenie. Wyglądało raczej tak, jakby człowiekowi czekającemu od lat na pociąg wreszcie podano godzinę odjazdu. „Kawy?”, zapytał. Odmówiła. Mimo to postawił przed nią filiżankę pachnącą cynamonem i powiedział, że może badać kolejkę tak długo, jak zechce, a klucze wiszą obok drzwi.

Don Rodrigo read the sentence twice, and something in his face moved that Marisol would later not have been able to describe. It was not alarm. It looked more as if a man who had been waiting for a train for years had at last been told the departure time. “Coffee?” he asked. She declined. He put a cup in front of her anyway, one that smelled of cinnamon, and said she could have the railway for as long as she liked; the keys hung next to the door.

Marisol miała trzydzieści cztery lata i po jedenastu latach pracy w wydziale budownictwa nauczyła się, że mężczyzna, który uśmiecha się na wieść o wyłączeniu z eksploatacji, albo niczego nie zrozumiał, albo coś ukrywa. Postanowiła zwrócić uwagę na jedno i drugie. Następnie otworzyła teczkę, założyła rękawiczki i wsiadła do dolnego wagonu.

Marisol was thirty-four and had learned in eleven years at the building department that a man who smiles at a shutdown has either understood nothing or is hiding something. She resolved to watch for both. Then she opened her folder, put on gloves and climbed into the lower cabin.