Cisza na sali

Piąta runda

The Fifth Round

Od trzydziestu lat Davit Kapanadze sędziował turnieje szachowe i przez te trzydzieści lat nauczył się, że oszusta poznaje się nie po posunięciach, lecz po rękach. Ktoś, kto ma coś do ukrycia, dotyka twarzy, ucha, kieszeni; zbyt często wstaje i zbyt szybko wraca. Davit wyciągał graczy z toalet, w których spłuczkach ukryte były telefony, skonfiskował but z silniczkiem wibracyjnym w podeszwie, a raz, w Tbilisi, wyprosił z sali dziadka, który z widowni dawał wnukowi znaki chusteczką. Nie był z tego dumny. Po prostu był skrupulatny.

For thirty years Davit Kapanadze had been running chess tournaments, and in thirty years he had learned that you do not recognise a cheat by his moves, but by his hands. Someone with something to hide touches his face, his ear, his pocket; he gets up too often, and he comes back too quickly. Davit had fetched players out of toilets with telephones in the cisterns, he had confiscated a shoe with a vibration motor in its sole, and once, in Tbilisi, he had sent a grandfather out of the hall who was giving his grandson signals from the audience with a handkerchief. He was not proud of it. He was only thorough.

Batumi Open miało być jego ostatnim turniejem. Poinformował o tym federację wiosną, w krótkim liście bez uzasadnienia, bo sam nie wiedział dokładnie, jakie powody miałby podać. Miał sześćdziesiąt trzy lata, jego kolana nie znosiły już długich dni na nogach, a córka dzwoniła w każdą niedzielę z Berlina, pytając, czy nie chciałby wreszcie zająć się czymś innym. Czym dokładnie miałoby to być, tego jednak i ona nie potrafiła mu powiedzieć.

The Batumi Open was to be his last tournament. He had informed the federation in the spring, in a short letter without giving a reason, because he did not know himself exactly which one he should have given. He was sixty-three, his knees no longer liked the long days, and every Sunday his daughter called from Berlin to ask whether he did not finally want to do something else. What that was supposed to be, however, she could not tell him either.

Grali w sali balowej hotelu Kolchis przy nadmorskiej promenadzie – sali z trzema żyrandolami, które pobrzękiwały cicho przy każdym podmuchu wiatru od morza, i klimatyzacją, która od czasów radzieckich wydawała ten sam astmatyczny dźwięk. Stu sześćdziesięciu zawodników siedziało przy osiemdziesięciu stolikach. Nad sceną wisiał ekran, na którym z piętnastominutowym opóźnieniem transmitowano partie z pierwszych dziesięciu szachownic, a pod nim drobnym, białym drukiem przewijał się czat widzów.

The games were played in the ballroom of the Hotel Kolkhis on the seafront promenade, a hall with three chandeliers that tinkled softly at every gust of wind from the sea, and an air-conditioning system that had been making the same asthmatic noise since Soviet times. A hundred and sixty players sat at eighty tables. Above the stage hung a screen on which the games of the first ten boards were broadcast, with a fifteen-minute delay, and beneath it, in small white letters, ran the viewers’ chat.

Davit nie czytał czatu. Odzwyczaił się od tego całe lata temu. Lecz w środowy wieczór, po piątej rundzie, Giorgi Abashidze podszedł do stolika sędziowskiego z telefonem w dłoni, a Davit po sposobie, w jaki go trzymał – mianowicie niczym dowód rzeczowy – zrozumiał, że dzisiaj będzie musiał go przeczytać.

Davit did not read the chat. He had broken himself of the habit years ago. But on Wednesday evening, after the fifth round, Giorgi Abashidze came to the arbiters’ table with his telephone in his hand, and Davit understood from the way he held it, namely like a piece of evidence, that today he would have to read it.

Giorgi był człowiekiem sponsora, operatora sieci komórkowej, którego logo widniało na każdej tabliczce na stole, na każdym długopisie i na każdej buteleczce wody stojącej między szachownicami. Miał czterdzieści kilka lat, nawet przy trzydziestu stopniach nosił marynarkę i mówił o turnieju tak, jakby chodziło o prezentację nowego produktu. „Widział pan to?”, spytał.

Giorgi was the sponsor’s man. The sponsor was a mobile phone company whose logo was stuck on every table sign, on every ballpoint pen and on every one of the little water bottles that stood between the boards. He was in his mid-forties, wore a jacket even at thirty degrees and spoke about the tournament as if it were a product launch. “Have you seen this?” he asked.

Davit wiedział, o czym tamten mówi. Na tej sali od niedzieli siedziała kobieta, która – sądząc po liczbach – nie pasowała do czołowych stolików, a mimo to każdego dnia przesuwała się o krok do przodu: Tamar Gelashvili, siedemdziesiąt cztery lata, z Tbilisi, ranking 1712, na liście startowej na miejscu 143. ze 160. Po pięciu rundach miała pięć punktów. W pierwszej rundzie pokonała mistrza międzynarodowego z Erywania, w trzeciej młodego Irańczyka, a dzisiaj, na szachownicy siódmej, ukraińską arcymistrzynię, która po partii długo jeszcze siedziała przed szachownicą, jakby szukała na niej czegoś, co zgubiła.

Davit knew what he was talking about. Since Sunday a woman had been sitting in this hall who, if you went by the numbers, did not belong at the front tables and who had nevertheless moved a little further forward every day: Tamar Gelashvili, seventy-four years old, from Tbilisi, rating 1712, ranked 143rd of 160 on the starting list. After five rounds she had five points. In the first round she had beaten an International Master from Yerevan, in the third a young Iranian and today, on board seven, a Ukrainian grandmaster who had stayed sitting in front of the board for a long time after the game, as if she were looking on it for something she had lost.

„Ludzie piszą, że ma komputer”, powiedział Giorgi. „W uchu, w bucie, nie wiem gdzie. Na streamie jest trzy tysiące widzów, panie Kapanadze. Trzy tysiące. Nigdy tylu nie mieliśmy. A połowa pisze słowo engine ”. Wypowiedział to angielskie słowo z pewną niechęcią, jakby ktoś podrzucił mu je do kieszeni.

“People are writing that she has a computer,” said Giorgi. “In her ear, in her shoe, I don’t know where. There are three thousand viewers on the stream, Mr Kapanadze. Three thousand. We’ve never had that many. And half of them are writing the word engine .” He pronounced the English word with a certain reluctance, as if someone had slipped it into his pocket.