Światła w Kalamaja

Dziewięć dni

Nine Days

Dyspozytornia firmy Siil mieściła się na trzecim piętrze dawnej fabryki w Tallinnie i nocą była najcichszym miejscem w mieście. Na ścianie wisiało czterdzieści monitorów, a na każdym widać było fragment ulicy, filmowany z wysokości pięćdziesięciu centymetrów: krawężniki, kałuże, kostki spóźnionych przechodniów. Tymi ulicami jeździły roboty dostawcze firmy, białe skrzynki na sześciu kołach, nie większe niż przewrócona lodówka, z pomarańczową chorągiewką z tyłu, żeby widzieli je kierowcy.

The control room of the company Siil was on the third floor of a former factory building in Tallinn, and at night it was the quietest place in the city. Forty screens hung on the wall, each showing a piece of street filmed from fifty centimetres up: kerbs, puddles, the ankles of late pedestrians. Through these streets rolled the company’s delivery robots, white boxes on six wheels, no bigger than a fridge lying on its side, with a small orange flag at the back so that drivers could see them.

Siil po estońsku oznacza jeża i roboty zachowywały się podobnie: były powolne, przyjazne i zatrzymywały się, gdy tylko coś stanęło im na drodze. Zazwyczaj same znajdowały objazd. Jeśli nie, po minucie łączyły się z dyspozytornią i wtedy stery przejmował człowiek. Na nocnej zmianie pracowało dwanaście osób, a jedną z nich była Kaisa Tamm.

Siil means hedgehog in Estonian, and the robots behaved like one: they were slow, friendly, and stopped as soon as something was in their way. Mostly they found a way round it by themselves. If not, they called the control room after a minute, and then a human took over. On the night shift that meant twelve people, and one of them was Kaisa Tamm.

Kaisa miała trzydzieści jeden lat i osiem lat wcześniej przerwała studia biologiczne, dwa semestry przed dyplomem, z powodów, których sama już dobrze nie rozumiała. Potem parzyła kawę, sprzedawała bilety do kina i nosiła kartony podczas przeprowadzek. Nocna zmiana w firmie Siil była pierwszą pracą, w której czuła, że jest w czymś dobra. Lubiła tę ciszę, szum komputerów i to, że o trzeciej rano nie trzeba było przed nikim niczego udawać.

Kaisa was thirty-one and had dropped out of a biology degree eight years earlier, two semesters before finishing, for reasons she herself no longer quite understood. After that she had made coffee, sold cinema tickets and carried removal boxes. The night shift at Siil was the first job at which she felt she was good. She liked the quiet, the hum of the computers and the fact that at three in the morning there was nobody to put on a show for.

Był czerwiec, czas białych nocy. Nad Bałtykiem nie robiło się już zupełnie ciemno; niebo aż do rana miało blady, błękitny odcień, jakby ktoś zapomniał zgasić światło. Dla kamer w robotach był to prawdziwy dar. Dla ludzi w dyspozytorni oznaczało to, że o drugiej w nocy patrzyli przez okno i nie wiedzieli, czy wypada im czuć zmęczenie.

It was June, the season of the white nights. Over the Baltic it no longer got properly dark; the sky stayed a pale blue until morning, as if someone had forgotten to switch off the light. For the robots’ cameras this was a gift. For the people in the control room it meant that they looked out of the window at two in the morning and did not know whether they were allowed to be tired.

Większość interwencji była nieszkodliwa. Jakiś rower leżał w poprzek chodnika, pijany mężczyzna usiadł na robocie i opowiadał mu o swoim rozwodzie, przewrócił się kosz na śmieci. Kaisa patrzyła na obraz, podejmowała decyzję, dwoma palcami na klawiaturze omijała przeszkodę i wpisywała interwencję na swoją listę. Każda interwencja była liczona, a pod koniec miesiąca ze wszystkich liczb powstawała jedna: wskaźnik interwencji. Kto miał niski wskaźnik, ten miał spokojny rejon, a kto miał spokojny rejon, uchodził za dobrego pracownika.

Most interventions were harmless. A bicycle lay across the pavement, a drunk man had sat down on a robot and was telling it about his divorce, a bin had fallen over. Kaisa looked at the picture, decided, steered the robot round the obstacle with two fingers on the keyboard and entered the intervention in her list. Every intervention was counted, and at the end of the month all the numbers became a single one: the intervention rate. Anyone with a low one was considered someone with a quiet district, and anyone with a quiet district was considered good.

W ten poniedziałek Rein Kask, kierownik zmiany, na początku dyżuru wyszedł ze swojego szklanego kantorka na końcu sali, stanął przed ścianą monitorów i klasnął dwa razy w dłonie, co robił tylko wtedy, gdy przychodziły wiadomości z Helsinek, gdzie mieściła się siedziba firmy. Rein miał około czterdziestu pięciu lat, nosił zawsze tę samą szarą koszulę i mówił o liczbach tak, jak inni ludzie mówią o swoich dzieciach: cierpliwie, z dumą i lekką troską.

That Monday, at the start of the shift, Rein Kask, the shift leader, came out of his glass box at the end of the room, stood in front of the wall of screens and clapped his hands twice, which he only did when news came from Helsinki, where the company had its head office. Rein was in his mid-forties, always wore the same grey shirt and talked about numbers the way other people talk about their children: patiently, proudly and a little anxiously.

„Za dziewięć dni wchodzi wersja piąta” – powiedział. „Roboty będą mądrzejsze. Między innymi przestaną zatrzymywać się przed małymi zwierzętami. Koty, gołębie, jeże” – ktoś się zaśmiał – „wszystko poniżej piętnastu kilo będzie odtąd powoli omijane. Helsinki liczą na to, że liczba interwencji spadnie o połowę”. Zrobił pauzę, której nikt w sali nie zrozumiał źle. „Dlatego od lipca na nocnej zmianie potrzebujemy już tylko sześciu osób”.

“In nine days, version five arrives,” he said. “The robots are getting cleverer. Among other things, they will no longer stop for small animals. Cats, pigeons, hedgehogs” – someone laughed – “anything under fifteen kilos will be driven round slowly from then on. Helsinki expects the number of interventions to drop by half.” He paused, and nobody in the room misunderstood the pause. “That’s why from July we’ll only need six people at night.”