Kamienna Panna Młoda

Legenda

The Legend

W deszczu płakała. To było pierwsze, czego dowiadywał się człowiek o Kamiennej Pannie Młodej z Zaułka Kluczy, a dla większości zwiedzających także ostatnie, bo więcej nie mieściło się na zdjęciu. Nad drzwiami domu numer siedem, w zworniku portalu, tkwiła głowa młodej kobiety z szarego piaskowca, niewiele większa od bochenka chleba, z włosami związanymi na karku w kok. Gdy tylko padało, dwie ciemne smugi spływały jej z kącików oczu po policzkach aż do brody, a kąciki ust, zmiękczone przez pogodę, opadały przy tym w dół, jakby przewidziała, że do tego dojdzie.

When it rained, she wept. That was the first thing anyone learned about the Stone Bride of Key Lane, and for most visitors the last as well, since no more would fit into a photo. Above the door of house number seven, in the keystone of the doorway, sat the head of a young woman in grey sandstone, hardly bigger than a loaf of bread, her hair tied in a knot at the nape of her neck. As soon as it rained, two dark tracks ran from the corners of her eyes over her cheeks down to her chin, and the corners of her mouth, worn soft by the weather, drew downwards as well, as if she had seen it coming.

Tereza Nováková stała tego wtorku w październiku pod nią, według ostrożnych szacunków, po raz trzytysięczny. Podniosła żółty parasol, po którym grupy ją rozpoznawały, zaczekała, aż ostatni wejdzie w zaułek, i zniżyła głos, jak zawsze, dokładnie w tym miejscu.

On this Tuesday in October Tereza Nováková stood beneath her for what was, at a cautious estimate, the three-thousandth time. She held up the yellow umbrella by which her groups recognised her, waited until the last of them had come up the lane, and lowered her voice, as she always did, at exactly this spot.

„Wiosną 1848 roku”, powiedziała, „Anežka, córka właściciela domu, była zaręczona z flisakiem. Spławiał drewno z Lasu Czeskiego w dół Wełtawy, a w dniu poprzedzającym ślub tratwa przypłynęła bez niego. Anežka czekała przy tych drzwiach każdego wieczoru, przez czterdzieści lat. Gdy umarła, kamieniarz uwiecznił tu w górze jej twarz. I od tamtej pory, gdy pada deszcz …” Wskazała w górę i dwadzieścia trzy telefony uniosły się razem z jej palcem.

“In the spring of 1848,” she said, “Anežka, the daughter of the master of the house, was engaged to a raftsman. He brought timber from the Bohemian Forest down the Vltava, and on the day before the wedding the raft arrived without him. Anežka waited at this door every evening, for forty years. When she died, the stonemason immortalised her face up here. And ever since, whenever it rains …” She pointed upwards, and twenty-three phones rose with her finger.

Nie padało. Nie padało od jedenastu dni, a panna młoda wyglądała, szczerze mówiąc, tylko na lekko nadąsaną, jak ktoś, kto zbyt długo czeka na autobus. Tereza znała to rozczarowanie na twarzach i miała na nie zdanie: kto chce zobaczyć, jak płacze, musi po prostu wrócić. Większość nie wracała, ale pisali o tym w swoich recenzjach, a recenzje przyciągały następnych.

It was not raining. It had not rained for eleven days, and the bride, to be honest, looked only slightly put out, like someone who has waited too long for a bus. Tereza knew the disappointment in their faces and had a sentence for it: anyone who wanted to see her weep would simply have to come back. Most of them did not come back, but they wrote it in their reviews, and the reviews brought the next ones.

Że Anežki nigdy nie było, wiedział w Pradze tylko jeden człowiek, a ten właśnie trzymał żółty parasol. Tereza wymyśliła ją sześć lat temu, w mokre popołudnie, gdy jeszcze oferowała oprowadzania po historii sztuki, których nikt nie rezerwował, a grupa z Ohio zapytała ją, stojąc dokładnie przed tymi drzwiami, dlaczego ta kobieta w górze płacze. Nie znała prawdy i nie miała ochoty się do tego przyznać. Więc kazała utonąć flisakowi. Był to, jak się miało okazać, najbardziej udany kwadrans jej życia zawodowego.

That Anežka had never existed was known in Prague to one single person, and she was at that moment holding the yellow umbrella. Tereza had invented her six years ago, on a wet afternoon, back when she still offered art-history tours that nobody booked, and a group from Ohio had asked her, in front of this very door, why the woman up there was crying. She had not known the truth and had not felt like admitting it. So she had let a raftsman drown. It had been, as would turn out, the most successful quarter of an hour of her working life.

Z czasem Kamienna Panna Młoda trafiła do trzech przewodników, w dwóch z nich z błędną datą. Inni przewodnicy opowiadali ją dalej, niektórzy z drugim kochankiem, jeden nawet z trucizną. Pary młode z Seulu i Mediolanu fotografowały się pod portalem, a naprzeciwko Radek Bureš, z którym Tereza kiedyś prawie zamieszkała, zrobił ze swojego dawnego lombardu Café pod Płaczącą Panną Młodą , w którego oknie leżało ciasto o tej samej nazwie: makowiec, z lukrem, który przy cieple się rozlewał.

By now the Stone Bride was in three guidebooks, in two of them with the wrong year. Other guides retold her, some with a second lover, one even with poison. Wedding couples from Seoul and Milan had themselves photographed beneath the doorway, and across the lane Radek Bureš, with whom Tereza had once almost moved in, had turned his former pawnshop into the Café of the Weeping Bride , in whose window lay a cake of the same name: poppy seed, with an icing that ran in the warmth.

Nad nimi otworzyło się okno. „Czy zechciałaby pani”, powiedział mężczyzna na drugim piętrze, nie wychylając się, „odejść od moich drzwi.” Był to pan Dvořák, motorniczy, linia 22, pod sześćdziesiątkę, i wypowiadał to zdanie, odkąd Tereza sięgała pamięcią, za każdym razem, z tą samą uprzejmością, która była gorsza od wszelkiego pomstowania. Grupa cofnęła się o pół kroku. Okno znów się zamknęło.

Above them a window opened. “Would you kindly,” said a man on the second floor, without leaning out, “move away from my door.” It was Mr Dvořák, tram driver, line 22, in his late fifties, and he said this sentence, as far back as Tereza could remember, every single time, with the same politeness, which was worse than any scolding. The group took half a step to the side. The window closed again.