Imię, które się odmienia

Posiedzenie

The Meeting

Komisja ds. nazwisk obradowała w każdy pierwszy czwartek miesiąca o dziewiątej rano w sali posiedzeń na trzecim piętrze gmachu urzędowego w centrum Reykjavíku, skąd roztaczał się widok na stary port, a w pogodne dni – na płaski grzbiet masywu Esja po drugiej stronie zatoki. Pogodne dni zdarzały się w październiku rzadko. W ten czwartek niebo wisiało tak nisko nad dźwigami, że Hrafn Einarsson, siadając, miał wrażenie, iż mógłby go dotknąć wyciągniętą ręką.

The Naming Committee met on the first Thursday of the month at nine o’clock, in a meeting room on the third floor of a government building in the centre of Reykjavík, from which you could see the old harbour and, on clear days, the flat back of Mount Esja across the bay. Clear days were rare in October. That Thursday the sky hung so low over the cranes that Hrafn Einarsson, as he sat down, had the impression you could touch it with an outstretched arm.

To było jego trzecie posiedzenie. Rok wcześniej opublikował w gazecie artykuł, w którym nazwał komisję „ostatnią komorą celną języka islandzkiego” i zażądał jej likwidacji; wiosną ministerstwo zapytało go w odpowiedzi, czy nie zechciałby zostać jej członkiem. Przez dwa tygodnie sądził, że to żart. Jego przyjaciele wciąż w to wierzyli. Tłumaczył im, że przyjął propozycję, bo urząd można gruntownie gardzić wyłącznie od środka – co, jak większość zdań formułowanych z myślą o przyjaciołach, było prawdą mniej więcej w połowie.

It was his third meeting. A year earlier he had published an article in the newspaper in which he called the committee “the last customs post of the Icelandic language” and demanded that it be abolished; in the spring the ministry had then asked him whether he would like to become a member. For two weeks he had believed it was a joke. His friends still believed it. He explained to them that he had accepted because you can only despise an authority thoroughly from the inside, and that was, like most sentences you formulate for friends, about half true.

Naprzeciwko niego siedział Ólafur Pétursson, prawnik, w komisji od dwudziestu lat i co najmniej od tak samo dawna właściciel tego samego szarego swetra. Na każde posiedzenie Ólafur przynosił papierową torebkę z kleinur, zawijanymi ciastkami smażonymi na tłuszczu z piekarni na rogu, kładł ją na środku stołu, po czym zjadał je sam. Mówił niewiele, a kiedy już zabierał głos, brzmiało to tak, jakby czytał na głos komentarz do ustawy – co zresztą nierzadko czynił.

Opposite him sat Ólafur Pétursson, a lawyer, on the committee for twenty years and for at least as long in possession of the same grey jumper. To every meeting Ólafur brought a paper bag of kleinur, the twisted fried pastries from the bakery on the corner, put it in the middle of the table and then ate them by himself. He spoke little, and when he spoke it sounded as if he were reading aloud from a commentary on the law, which he often was.

U szczytu stołu zasiadała Sigrún Hallsdóttir. Miała pięćdziesiąt sześć lat, przez trzydzieści uczyła islandzkiego w gimnazjum w Hafnarfjörður, a komisją kierowała od lat jedenastu. Akta na dany dzień, jak zawsze, przeczytała wcześniej – i to nie poprzedniej nocy, lecz tydzień wcześniej, dwukrotnie, z ołówkiem w dłoni. Podczas swojego pierwszego posiedzenia Hrafn obserwował, jak otwiera wniosek, na którego marginesie jej drobnym, prostym pismem widniała już pełna odmiana proponowanego imienia przez wszystkie cztery przypadki, a pod nią jedno jedyne słowo: działa .

At the head of the table sat Sigrún Hallsdóttir. She was fifty-six, had taught Icelandic at a grammar school in Hafnarfjörður for thirty years and had chaired the committee for eleven. As always, she had already read the day’s files, and not the night before but the week before, twice, with a pencil. In his first meeting Hrafn had watched her open an application in whose margin the complete declension of the requested name already stood in her small, upright handwriting, in all four cases, and beneath it a single word: works .

O to bowiem w gruncie rzeczy chodziło przy każdym wniosku. Imię, które miało być nadawane w Islandii, a nie figurowało jeszcze na liście, musiało spełniać trzy warunki. Musiało dać się zapisać zgodnie z islandzką ortografią. Nie mogło stać się ciężarem dla noszącej je osoby. I musiało się odmieniać, a więc przybierać w dopełniaczu islandzką końcówkę, albowiem imię, które się nie odmieniało, było w tym języku nie tylko ciałem obcym, lecz wręcz gramatycznym wypadkiem przy pracy: nie dało się powiedzieć, czyj to rower, nie dało się nawet zaadresować listu do jego właściciela bez potknięcia się zdania w miejscu, w którym pojawiało się imię.

Because that, at its core, was what every application was about. A name that was to be given in Iceland and was not yet on the list had to be able to do three things. It had to be writable in Icelandic spelling. It must not become a burden to its bearer. And it had to decline, that is, take an Icelandic ending in the genitive, because a name that did not decline was in this language not only a foreign body but almost a grammatical accident: you could not say whose bicycle it was, you could not even address a letter to its bearer without the sentence stumbling at the place where the name stood.

Hrafn uważał to za bzdurę – i to bzdurę piękną, erudycyjną, dobrze uargumentowaną, co w jego oczach czyniło ją jeszcze gorszą. Języki – pisał w swoim artykule – bronią się same; robiły to przez tysiąc lat bez żadnego ministerstwa. Podczas pierwszych dwóch posiedzeń przekonał się jednak, że czym innym było pisać o tym w gazecie, a czym innym powiedzieć to prosto w twarz Sigrún Hallsdóttir, gdy recytowała dopełniacz imienia Hjörtur , jakby chodziło o wiersz.

Hrafn thought this was nonsense, and beautiful, learned, well-founded nonsense at that, which in his eyes made it worse. Languages, he had written in his article, protected themselves; they had done so for a thousand years without a ministry. But in the first two meetings he had found that it was one thing to write that in a newspaper and another to say it to Sigrún Hallsdóttir’s face while she recited the genitive of Hjörtur to you as if it were a poem.